چاهآب در آتش؛ اقتصاد غارتشده، جامعهی خشمگین؛ چگونه استخراج طلا به درگیری و قتل مردم بومی انجامید؟
طلای خونین و جامعهی خشمگین در تخار؛ درگیری و کشتار مردم بومی که تخار را در آستانهی انفجار قرار داده است؛ تحلیل وضعیت موجود نشان میدهد گسترش اعتراضات علیه طالبان نتیجه فساد، غارت منابع و سرکوب مردم است.
در هفتههای اخیر درگیریهای شدیدی میان باشندگان محلی ولسوالی چاهآب ولایت تخار و نیروهای طالبان همراه با شرکتهای استخراج معدن طلا وابسته به آنان درگرفته است.
این تنشها که از اعتراضات علیه استخراج بیرویه و غیرشفاف آغاز شد، به درگیریهای خونین با تلفات جانی منجر شده است.
منابع معتبر گزارش دادهاند که در جریان تازهترین درگیریها بیش از بیست نفرکشته و زخمی شدهاند که بخش اعظم قربانیان را مردم بومی تشکیل میدهند و تنها یک تن از نیروهای وابسته به طالبان نیز در میان کشتهشدگان است.
از منظر اقتصادی، این بحران بازتاب عمیقتری از الگوی مدیریت منابع طبیعی در افغانستان بهخصوص تحت حاکمیت طالبان دارد. پس از به قدرت رسیدن طالبان، استخراج معادن به ویژه طلا در شمال کشور به یکی از منابع اصلی درآمد فرماندهان این گروه تبدیل شده است؛
روندی که بدون شفافیت، مشارکت جامعه محلی یا توزیع عادلانه درآمدها پیش رفته و باعث شده مردم منطقه احساس کنند منابع طبیعیشان غصب و به سود گروههای ذینفوذ و شرکتهای وابسته به طالبان مصرف میشود.
این رویکرد، وضعیت اقتصادی مناطق بومی را نه تنها بهبود نبخشیده بلکه نابرابری را تشدید و محرومیت اقتصادی را عمیقتر کرده است.
پیامدهای اجتماعی این اقدامات نیز بسیار شدید بوده است. ساکنان محلی میگویند استخراج بدون رضایت مردم، تخریب زمینهای کشاورزی و آلودگی منابع آب را به همراه داشته و معیشت جوامع روستایی را تهدید میکند. چنین فشارهایی، نهتنها موجب از همگسیختگی اجتماعی شده بلکه به درگیری مستقیم با طالبان منجر شده است.
در همین حال، فقدان پاسخ رسمی یا بازخواست طالبان درباره نگرانیهای مردم و تلفات، باعث شده است احساس بیعدالتی و سرخوردگی در میان جوامع محلی عمیقتر شود.
در بعد سیاسی، این منازعات نشاندهنده بحران مشروعیت حاکمیت طالبان در مناطق غیرپشتون است و شکاف میان سیاستهای مرکزگرا و مطالبات محلی را عیان میکند.
هنگامی که حکومت یا گروه حاکم منابع ارزشمند را بدون مشارکت مردم محلی مدیریت میکند، پیامد آن نه تنها اعتراض مدنی، بلکه درگیری مسلحانه و تلفات جانی است.
منابع محلی و تحلیلگران هشدار دادهاند که ادامه این روند میتواند به تضعیف بیشتر حاکمیت طالبان، افزایش بیثباتی و حتی تقویت جبهههای مخالف بیانجامد؛ نیروهایی که تاکنون بارها مسئولیت اعتراضات و حملات علیه نیروهای طالبان را در چندین ولایت بر عهده گرفتهاند، اما طالبان هیچ واکنش رسمی درباره این حملات منتشر نکرده است.
در مجموع، بحران چاهآب نمونه بارزی از یک چرخه معیوب توسعه، نابرابری و سرکوب سیاسی است؛ جایی که منابع طبیعی غنی بهجای اینکه به بهبود شرایط اقتصادی مردم محلی کمک کند، به ابزاری برای گسترش قدرت و درآمدهای غیرشفاف تبدیل شده و در نهایت موجی از اعتراضات، خشونت و قربانیان بیگناه به راه انداخته است.
